Łapińska Józefina

 ŁAPINSKA JÓZEFINA


(1900 – 1986 )





Urodziła się 18 września 1900 r. w Łodzi. Jako uczennica gimnazjum zetknęła się z pracą harcerską. Do l Żeńskiej Łódzkiej Drużyny Skautowej, do której wstąpiła w 1914r., należały inne, znane później instruktorki: Jadwiga, Zofia i Maria Wocalewskie. Była zastępową, a później plutonową licznego plutonu, prowadząc równocześnie zastęp złożony z dziewcząt-pracownic fabrycznych.

Po zajęciu Łodzi przez Niemców w 1915 r. i przybyciu do miasta jednostki Legionów Polskich, pełniła funkcje kurierskie, raz nawet przekraczając linię frontu. Jako szesnastolatka zorganizowała kolonię letnią dla swoich harcerek. Była także delegatką na zjazd połączeniowy organizacji skautowych z terenu Kongresówki, odbyty w listopadzie 1916 r. Objęła dodatkowo 3 Łódzką Drużynę Żeńską po swojej siostrze Zofii i prowadziła ją do czasu opuszczenia Łodzi.

W 1919 r. zdała maturę i podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W czasie studiów utrzymywała się z korepetycji. Zgłosiła się do pracy w Komendzie Okręgu i zorganizowała 21 Drużynę im. E. Plater przy szkole powszechnej przy ul. Nowolipie. Był to początek działalności V Hufca Harcerek, liczącego dziewięć drużyn, który prowadziła w latach 1920-1924. Drużyny dużo wycieczkowały i biwakowały, a kadra brała udział w obozach wędrownych. Na przełomie 1922/1923 r. zorganizowała jeden z pierwszych kursów narciarskich w Zakopanem. Fundusze zdobywano, wystawiając w sezonie zimowym sztuki teatralne.

W 1920 r. zastąpiła na stanowisku komendantki Pogotowia Harcerek Jadwigę Wocalewską, która zgłosiła się do służby w pociągu sanitarnym. 24 lutego 1921 r. otrzymała stopień przodownicy, a l października 1922 r. - podharcmistrzyni (po zmianie systemu stopni w 1928 r. równoznaczny ze stopniem harcmistrzyni). Jako zastępowa brała udział w kursie instruktorskim w Rydzynie w 1921 r., a w 1923 r. była zastępczynią komendantki chorągwi. W latach 1922-1924 była kierowniczką Wydziału Organizacyjnego Głównej Kwatery Żeńskiej.

Po ukończeniu w 1924 r. studiów polonistycznych na Uniwersytecie Warszawskim podjęła pracę nauczycielską w Wieleniu nad Notecią, a następnie w gimnazjum ukraińskim w Łucku. Jako nauczycielka obroniła pracę doktorską u prof. Ujejskiego „Leonard Sowiński, romantyk”. W roku szkolnym 1927/28 pracowała w Seminarium Nauczycielskim Polskiej Macierzy Szkolnej w Bodzentynie. W latach 1928-1929 była kierowniczką gimnazjum prewentoryjnego w „Orlim Gnieździe” w Sromowcach Wyżnych. W 1929 r. otrzymała posadę nauczycielki w Ostrowcu Świętokrzyskim. Tak częste zmiany wynikały z braku pracy dla nauczycieli i w związku z tym konieczność podejmowania zastępstw na krótki nawet okres. Zdarzało się również, że szkoły prywatne lub społeczne były zamykane.

W tym okresie w 1926 r. prowadziła wraz z Ewą Gródecką obóz dla drużynowych nowoutworzonej Chorągwi Mazowieckiej. Główna Kwatera Żeńska zleciła jej dokonanie wizytacji drużyn ostrowieckich. 8 XII 1929 r., podczas pierwszego zjazdu drużynowych w Ostrowcu Świętokrzyskim formalnie objęła funkcję komendantki Chorągwi Kielecko-Radomskiej. Latem 1930 r. prowadziła zgrupowanie obozów hufców, a po nim kurs drużynowych. We IX 1930 r. rozpoczęła pracę w Seminarium Nauczycielskim w Końskich, skąd kierowała pracą chorągwi. Kładła duży nacisk na sprawność organizacyjną oraz organizowanie harcerskich ośrodków pracy dla bezrobotnych dziewcząt. Rzuciła hasło „Bądź gotów”, w ramach realizacji którego drużyny miały osiągać gotowość do służby.

Uznanie dla jej osiągnięć w organizacji pracy Kielecko-Radomskiej Chorągwi Harcerek było powodem mianowania jej w 1931 r. komendantką szkoły instruktorskiej na Buczu, a w następnym roku także kierowniczką Wydziału Kształcenia Starszyzny Głównej Kwatery Harcerek, którego siedziba również tam się znajdowała. Wydział pod jej kierunkiem opracował szereg zagadnień związanych z kształceniem starszyzny harcerek: programy prób instruktorskich, wytyczne kształcenia, projekty sprawności. Organizował coroczne konferencje komendantek obozów starszyzny, zainicjował powstanie nowej grupy tzw. instruktorek specjalności oraz wyprawy zagraniczne o charakterze „wędrowniczym”. W latach 1931-1936 była członkinią Naczelnej Rady Harcerskiej. Przygotowała i zorganizowała VII Światową Konferencję Skautek, która odbyła się w 1932 r. na Buczu. Prowadziła szkołę na zasadzie samowystarczalności finansowej, a prace w gospodarstwie ośrodka, wykonywały uczestniczki kursów.

Opublikowała dwie metodyczne książki harcerskie: „Harcerka na zwiadach” (1934) i „Książka zastępowej” (1936). Była współautorką książek: „Kształcenie starszyzny harcerek” (1936) i „Harcerki w służbie” (1937).

Jako komendantka Chorągwi Kieleckiej podjęła działania pod hasłem „Przymierze z dzieckiem”. Harcerki realizowały je w pracy swoich drużyn oraz w Zakładzie Leczniczo-Wychowawczym im. Ignacego Manteuffla w Rabsztynie. Hasło realizowano również na Buczu poprzez organizację turnusów dla dzieci z rodzin bezrobotnych z Górnego Śląska oraz czteromiesięcznych pobytów dzieci zagrożonych gruźlicą. W 1934 r. do Kieleckiej Chorągwi Harcerek została przyłączona Chorągiew Zagłębiowska, co znacznie zwiększyło zakres prac komendantki.

W związku z tym chorągiew zastała podzielona organizacyjnie na pięć „obszarów”. Z jej inicjatywy w chorągwi zostały wyodrębnione drużyny starszych dziewcząt-wędrowniczek oraz wprowadzono system zdobywania tytułu „sprawnej” w jednej z sześciu dziedzin. Od 1934 r. uczestniczyła w niezrealizowanych do końca przygotowaniach uruchomienia zakładu leczniczo-wychowawczego w Istebnej. Powstały natomiast pod jej kierownictwem prewentoria, prowadzone przez instruktorki harcerskie w Rabsztynie, Jaworzu i Porąbce. Zarząd Okręgu ZHP w Kielcach rozkazem z 11 maja 1937 r. nadał jej Pamiątkową Odznakę XXV-lecia Harcerstwa na Ziemi Kieleckiej.

W związku z pogarszającą się sytuacją międzynarodową została wypracowana na Buczu forma organizacyjna Pogotowia Harcerek. Pogotowie zostało ogłoszone 24 września 1938 r. i tym samym rozkazem L. 13 Naczelniczka Harcerek mianowała ją komendantką Pogotowia. W związku z podjęciem tej funkcji i nawałem obowiązków zrezygnowała z pełnienia funkcji komendantki chorągwi. W ramach Pogotowia harcerstwo żeńskie w 1938 r. podjęło akcję na terenie przygranicznym i na Zaolziu. Z końcem kwietnia 1939 r. na Buczu odbyła się odprawa komendantek Pogotowia. Zainicjowała akcję obozów służby, których 75 zlokalizowano latem 1939 r. na pograniczu polsko-niemieckim. Pogotowie Harcerek trwało również w ostatnich miesiącach przed wybuchem wojny.

Po jej rozpoczęciu musiała opuścić Buczę, bo jej działalność w dziedzinie przygotowań wojennych była zbyt dobrze znana. Dotarła do Warszawy. Z instruktorek i harcerek napływających z innych terenów zorganizowała służby Pogotowia, niezależne od służb Warszawskiej Chorągwi Harcerek, których zadaniem były: pomoc żołnierzom, tworzenie pomocniczych szpitali oraz opieka nad dziećmi. W ciągu września zorganizowała 15 szpitali i trzy punkty zbiorcze dla zgubionych dzieci. Po kapitulacji Warszawy Komenda Pogotowia nadal zajmowała się tymi dziećmi, których rodziców pomimo wysiłków nie udało się odnaleźć. Wspólnie z PCK i pod jego firmą zorganizowała w Warszawie zakład dla dzieci - ofiar wojny, prowadzony przez instruktorki i starsze harcerki. Utworzyła również, pod firmą PCK lub Rady Głównej Opiekuńczej, pięć zakładów dla dzieci o charakterze profilaktyczno-leczniczym. Cztery z nich pełniły role prewentoriów, a piąty - sanatorium przeciwgruźliczego. Wszystkimi kierowały instruktorski harcerskie. W tych ośrodkach i na koloniach zorganizowanych przez harcerki przebywało w czasie okupacji około 2000 dzieci.

W 1943r. w porozumieniu z Wydziałem Zdrowia i Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego w Warszawie powołała przy sześciu Ośrodkach Zdrowia i Opieki Społecznej tzw. ogniska prewentoryjne, o charakterze dziennych prewentoriów, prowadzone przez instruktorki harcerskie, które objęły opieką około 1000 dzieci. W 1940 r. weszła w skład Sekcji Rodzin Wojskowych RGO, gdzie podjęła pracę jako kierowniczka działu opieki nad dziećmi. W ramach tej działalności zorganizowała cztery internaty - dwa dla dziewcząt i dwa dla chłopców, w których młodzież miała zapewnioną opiekę i naukę oraz uczestniczyła w tajnych kompletach. Znalazło w nich miejsce około 400 dziewcząt i chłopców.

Równocześnie przez cały okres wojny do marca 1945 r. kierowała pracą harcerstwa żeńskiego, ponieważ Naczelniczka Harcerek hm. Maria Krynicka przekazała jej swoje obowiązki i uprawnienia. W październiku i listopadzie 1939 r. nawiązała kontakty z większymi środowiskami harcerskimi na terenie Generalnej Guberni, w Łodzi, Poznaniu i Katowicach i przesłała do nich instrukcje. Przez cały okres okupacji utrzymywała systematyczną łączność z terenem. Dwa razy w roku organizowała w Konstancinie lub Józefowie koło Warszawy odprawy komendantek chorągwi. W Komendzie Pogotowia, pełniącym w okresie wojny funkcje Głównej Kwatery Harcerek, kierowała przez cały okres wojny działem opieki nad dzieckiem, a do 1941 r. także działem służby sanitarnej. Opiekowała się przeznaczonym dla młodzieży konspiracyjnym pismem „Dziś i jutro”, które redagowały instruktorki harcerskie. Utrzymywała kontakt z przewodniczącym ZHP ks. Janem Mauersbergerem, następnie z dr Tadeuszem Kupczyńskim oraz sekretarzem Naczelnictwa hm. Antonim Olbromskim.

W okresie wojny reprezentowała harcerstwo w Radzie Głównej Społecznej Organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet. W 1943 r. gestapo próbowało aresztować ją w mieszkaniu bratowej, u której mieszkała, a ponieważ nie było jej w domu, Niemcy aresztowali i wysłali do Oświęcimia bratową. Musiała się jakiś czas ukrywać i w związku z tym używała fałszywych dokumentów na nazwisko Jadwiga Ławińska. W tym czasie rozpoczęła tajne nauczanie na kompletach w Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego. Wybuch Powstania Warszawskiego zastał ją w lokalu internatu przy Placu 6 Sierpnia nr 16, gdzie miała się odbyć odprawa. Obecne w lokalu instruktorki podjęły służbę sanitarną, niosąc pomoc rannym. 3 sierpnia budynek został zajęty przez Niemców. Części instruktorek i harcerek udało się wydostać przez przejścia piwniczne, pozostałe — m. in. hm. RP Maria Wocalewska i kierowniczka internatu hm. Jadwiga Szletyńska - prawdopodobnie zginęły pędzone przed czołgami. Z towarzyszącą jej grupą przeszła na ul. Skorupki 12, gdzie w opuszczonych lokalach harcerki zainstalowały nowy punkt Komendy Pogotowia. Zorganizowały punkt zbiorczy dla zagubionych dzieci, prowadziły akcję opieki zdrowotnej nad niemowlętami.

Po kapitulacji powstania, po pertraktacjach z Niemcami, dzieci z punktu zbiorczego, zostały przewiezione przez obóz w Pruszkowie do Komorowa, a stamtąd do Krakowa. Po zwolnieniu z obozu w Pruszkowie również udała się do Krakowa, gdzie przystąpiła do ratowania dzieci warszawskich, m. in. zakładając dla nich z pomocą instruktorek kilka zakładów pod Krakowem i na Podhalu. W lipcu 1945 r. zwołała odprawę komendantek Pogotowia w Rycicach, gdzie rozwiązała Pogotowie.

Po wojnie do pracy harcerskiej już nie wróciła, poświęcając się opiece nad dzieckiem i walce z gruźlicą. Jako adiunkt w Instytucie Gruźlicy organizowała szkolenia personelu medycznego i podejmowała wiele działań na rzecz opieki nad dziećmi. Zorganizowała również pracę zespołu dawnych harcerek nad historią chorągwi żeńskich oraz różnych działów przedwojennej pracy harcerskiej.

Duże znaczenie miał jej udział jako autorki lub współautorki w opracowaniach dotyczących działalności harcerek w II wojnie światowej np. Organizacja Harcerek w latach 1939-1945, [w:]. Najnowsze dzieje Polski. Materiały, studia z okresu U wojny światowej. Ponadto do ostatnich lat swojego życia zbierała materiały do biogramów harcerek z Chorągwi Kieleckiej, a także swoich harcerskich współpracowników: M. Wocalewskiej, E. Gródeckiej i T. Kupczyńskiego, których już nie zdołała dokończyć. W osiemdziesiątą rocznicę urodzin, w domu w Konstancinie, gdzie mieszkała, odbył się zlot jej współpracowniczek ze Szkoły Instruktorskiej na Buczu.

Zmarła w Konstancinie 27 lipca 1986 r. Została pochowana 31 lipca 1986 r w Warszawie na cmentarzu na Bródnie. Rodziny nie założyła.

Andrzej Rembalski

tekst z - „HARCERSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY KIELECCZYZNY” - pod redakcją Andrzeja Rembalskiego






Kliknij by powrócić do nadrzędnej strony