Kwas Zygmunt

Kwas Zygmunt


(1926 –1946 )





Urodził się 18 lutego 1926 r. w Kielcach. Jego ojciec Jan był przodownikiem Policji Państwowej. Naukę rozpoczął w Szkole Powszechnej nr l im. Stanisława Staszica w Kielcach.

Jako uczeń czwartej klasy wstąpił do 3 Kieleckiej Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki. Należał do zastępu „Żubrów”. W 1937 r. podczas Zlotu upamiętniającego XXV-lecie Harcerstwa Kieleckiego złożył przyrzeczenie harcerskie na ręce Naczelnika Harcerzy hm. Zbigniewa Trylskiego i otrzymał stopień młodzika. Był bardzo dobrym uczniem i wzorowym harcerzem.

Wybuch wojny uniemożliwił mu naukę w gimnazjum. Na przełomie sierpnia i września 1939 r. uczestniczył w Pogotowiu Wojennym Harcerzy. Wstąpił również do tajnego harcerstwa.

3 maja 1940 r., w Święto Konstytucji, razem z harcerzami z macierzystej 3 KDH oraz 12 KDH z Baranówka, wziął udział w konspiracyjnym zlocie na wzgórzu Brusznia. Po śmierci ojca, jesienią 1942 r. rozpoczął pracę jako goniec w hucie „Ludwików”. Pomógł mu w tym późniejszy ksiądz związany z Szarymi Szeregami Zygmunt Szczepaniak - brat zamordowanego przez Niemców Wojciecha ps. „Lwowiak”. Nawiązał kontakt z phm. Stanisławem Wdowiczem ps. „Borzęcki” - komendantem tajnego hufca - roju „Grup Szturmowych” BS. Z jego inicjatywy rozpoczął organizowanie Grup Szturmowych na Baranówku - dzielnicy Kielc - gdzie mieszkał. W końcu 1942 r. przystąpił do tworzenia patrolu „Zawiszy”.

Był zaangażowany w działalność Koła Ministrantów przy kościele pod wezwaniem Chrystusa Króla w dzielnicy Baranówek. Dlatego też nosił pseudonim „Kościelny”. Na przełomie lat 1942/1943 pozyskał do Szarych Szeregów rówieśników oraz młodszych kolegów i utworzył dwie sekcje stanowiące drużynę. Młodsi chłopcy należeli do patrolu „Zawiszy", którego sekcyjnym był Kazimierz Strójwąs, a starsi - do patrolu „Bojowe Szkoły", którym dowodził Józef Chmiel.

Utrzymywał kontakty ze swoimi przełożonymi - komendantem roju (hufca) w Kielcach - Janem Suligą „Ziemomysłem” oraz S. Wdowiczem „Borzęckim” - dowodzącym rojem „Grup Szturmowych".

Było to związane z drukiem pisma GS „Powstaniec”, pozyskiwaniem i przechowywaniem broni, szkoleniem wojskowym w zakresie minerstwa i posługiwania się bronią. Brał też udział w nasłuchu radiowym, reda-gowaniu powielaniu i kolportażu „Powstańca". Wykonywał również pod komendą Eugenii Praussowej ps. „Sąuaw” zadania specjalne. W sierpniu 1944 r. przewiózł broń i amunicję z dzielnicy Sady na Baranówek, do magazynu prowadzonego przez K. Strójwąsa.

Po wybuchu Powstania Warszawskiego uczestniczył w tzw. akcji sztafetowej i ochronie radiostacji. Po wstrzymaniu akcji „Burza" przeprowadzał zdemobilizowanych żołnierzy Armii Krajowej na punkty wyznaczone w Kielcach. Boleśnie przeżywał aresztowania podległych mu żołnierzy - Wojciecha Szczepaniaka ps „Lwowiak” na początku sierpnia i Wiesława Gołasa ps. „Wilk” w połowie listopada. Podczas wojny uczył się na tajnych kompletach, a po wojnie kontynuował naukę w szkole wieczorowej.

Od wiosny 1945 r. uczestniczył w powstawaniu drużyn harcerskich. Przystąpił się odtworzenia harcerstwa w Szkole Powszechnej nr 9 na Baranówku w Kielcach, w której we wrześniu objął funkcję drużynowego 12 KDH im. S. Czarnieckiego. Drużyna nawiązywała do tradycji przed-wojennej „Dwunastki” i drużyny Szarych Szeregów. 25 września 1945 r. w miejscu straceń przy kościele Św. Wojciecha oddał hołd patriotom zamordowanym przez okupantów. 30 XI tego roku brał udział w uroczystościach pogrzebowych W. Szczepaniaka „Lwowiaka”, po odnalezieniu i ekshumacji zwłok z miejsca straceń na Stadionie.

Należał do tych żołnierzy AK i Szarych Szeregów, którzy pomimo rozŹkazu z 19 stycznia 1945 r. o ich rozwiązaniu, nie zaprzestali działalności konspiracyjnej. Wystąpił zdecydowanie przeciwko komunistycznej władzy. Miał kontakt z organizacją „Niepodległość” prowadzącą walkę o wolną i niepodległą Polskę, niezależną od władzy sowieckiej. Od maja 1945 r. uczestniczył w powołanej przez Naczelnego Wodza organizacji o nazwie Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj która stanowiła w prostej linii przedłużenie działalności AK i „Nie”, a po jej rozwiązaniu do końca 1946 r. działanie kontynuowała organizacja Wolność i Niepodległość.

Z innymi harcerzami wykonywał na murach i płotach napisy sprzeczne z ideologią władz Polski Ludowej. Uczestniczył w akcjach zbrojnych na posterunki poza Kielcami. W czasie jednej z nich został postrzelony w rękę. Podczas udanej akcji odbicia przebywającego w szpitalu rannego Zygmunta Pietrzaka funkcjonariusze UB zapamiętali twarze uczestników akcji 3 maja 1945 r. w czasie uroczystości zorganizowanych dla uczczenia Święta Konstytucji, a kieleckie harcerstwo po raz pierwszy wystąpiło na powojennej defiladzie, prowadził 12 KDH i został rozpoznany. Funkcjonariusze UB urządzili zasadzkę koło jego domu przy ulicy S. Czarnieckiego 35 i kina „Czwartak” znajdującego się u zbiegu ulic H. Sienkiewicza i S. Staszica, do którego się udał. Kiedy wychodził z kina został aresztowany i osadzony w więzieniu przy ulicy Zamkowej.

Był wielokrotnie przesłuchiwany i maltretowany w celu wymuszenia zeznań dotyczących jego działalności konspiracyjnej.

W połowie września, gdy zawieszał w oknie wyprane skarpetki i chusteczki, został postrzelony w głowę przez wartownika. Prawdopodobnie stało to się 13 września 1946 r. w sali nr 10 więziennego pawilonu. Wcześniej był pod stałą obserwacją i każdy jego ruch przy oknie, mógł być uznany za próbę ucieczki. Władze więzienne i polityczne przez lata próbowały wmówić kielczanom, że była to śmierć przypadkowa. Jednocześnie utrudniały poznanie prawdy związanej nie tylko z tą śmiercią.

Pogrzeb odbył się 16 września 1946 r.

Dzięki staraniom jego podwładnych pośmiertnie został odznaczony Medalem „Za Wojnę Obronną 1939 ”. Naczelnik ZHP rozkazem L.2/95 z 20 II 1995 pośmiertnie nadał mu Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” z Rozetą-Mieczami. Jest patronem jednej z ulic. Jego imię nosi też Koło Szarych Szeregów w Kielcach.

Włodzimierz Matwin

tekst z - „HARCERSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY KIELECCZYZNY” - pod redakcją Andrzeja Rembalskiego






Kliknij by powrócić do nadrzędnej strony